قلعه سنگ سیرجان

سابقه پیدایش این شهر به روایتی به زمان خسرو فرزند بلاش اشکانی و به روایتی به زمان هارون الرشید می رسد. سیرجان یا سیرگان یا شهریجان ابتدا در محل قلعه سنگ در 9 کیلومتری جنوب شرق محل فعلی سیرجان بنا گردیده و چنان چه مورخان ثبت کرده‌اند دارای حصار محکم و هشت دروازه بوده است. که این خود اهمیت و وسعت شهر را در روزگار گذشته نشان می‌دهد. این شهر تا قرن چهارم هجری یعنی زمان حکومت خلفا مرکز ولایت کرمان بوده است. در روایات تاریخی آمده است مردم آن غنی ، ثروتمند و اکثرا تاجر بوده‌اند. و از جمله محصولات آن نیز غله، پنبه و خرما بوده است در واقع شهر قديم سيرجان بوده كه در حال حاضر جز ديوارهاي فروريخته و منبر سنگي چيزي باقي نمانده و اگر آثاري موجود باشد، جز در دل خرابه‌ها و داخل ساختمان‌هايي كه به صورت تپه‌هاي خاك در آمده‌اند، چيزي ديده نمي‌شود. قلعه سنگ بر روي كوه سفيد آهكي، كه در وسط جلگه سيرجان با ارتفاعي در حدود 200 متر از سطح جلگه قرار دارد، بنا شده كه محيط آن حدود 4000 متر است. بالاي اين كوه را مسطح نموده اند تا بتوانند ساختمان بسازند. اين قلعه در اصل قلعه نظامي شهر بوده و ساختمان‌هاي شهر در اطراف قلعه و بخصوص در قسمت شرقي و شمالي آن تا حومه كهن شهر بنا گرديده است. در قسمت جنوبي اين قلعه، خانه‌هايي عالي و منازلي مرتفع با ديوارهايي بلند وجود داشته كه محل سكونت اعيان و اشراف بوده است. در سمت شمالي آن خياباني وسيع، از شرق به غرب امتداد داشته كه در اطراف آن بازار، منازل مسكوني و تجارتخانه قرار داشته است. در قلعه، محبسي وجود داشته كه در آن موميايي پيدا شده است. اين محبس در سمت جنوبي قلعه است و شكافي در آن وجود دارد كه معدن موميايي است. قلعه‌اي مهم در ايران به شمار مي‌رفته، بيش از ششصد سال است كه ويران شده است. قلعه سنگ سیرجان مربوط به دوره ساسانیان دوران‌های تاریخی پس از اسلام است و در ۷ کیلومتری جنوب شرقی سیرجان واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۴ شهریور ۱۳۱۰ با شماره ثبت ۵۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.